Geknoei met chakra's voegt niets toe aan de buikdans als kunstvorm (Vera Peppel)

Antwoord op twee vragen naar aanleiding van artikelen in Navel nummer 4, december 2006 over buikdans en chakra's.

1)Kunnen wij zonder risico chakra's openen?
2)Kan de chakra leer een artistieke bijdrage leveren aan de buikdans?

chakra's zijn subtiele fijnstoffelijke draaikolken van energie en bewustzijn in onze aura. De chakra's wisselen energie uit met de kosmos en worden via de nadi’s (fijnstoffelijke kanaaltjes) vanuit de kosmos gevoed met prana (kosmische energie). Ze staan in verbinding met de endocriene klieren van het stoffelijke lichaam die de hormoonhuishouding regelen. Bovendien zijn de chakra's de tegenhanger van de zenuwknooppunten van het zenuwstelsel. Er is sprake van een ondeelbaar systeem, lichaam en geest. De invloed van de kosmos, de betrokkenheid van de ijlere lichamen van de aura die het fysieke lichaam omhult en doordringt en de invloed op het fysieke lichaam gaat veel verder dan hier uiteengezet.

Voor de beantwoording van deze vragen is deze uiteenzetting voldoende. Aan het woord is Vera Peppel.

Ik leid 30 jaar het Centrum voor Yoga en Wijsbegeerte, ik heb een chakra psychologie achtergrond vanuit de Indiase traditie. Ik geef buikdans onderricht. Naast mijn yoga praktijk praktiseer ik als regressie therapeute. Voor mijn dans-CV laat ik meestal deze activiteit achterwege. Echter deze achtergrond heeft in het kader van dans en chakra psychologie wel degelijk betekenis. Wil je meer van mij weten, bezoek dan www.orientalda.com

Het chakra systeem is het voertuig van onze psyche. Daarom spreekt men van chakra psychologie. Vanuit de chakra psychologie is het gedrag en de bewustwording van de mens mede afhankelijk van de vitaliteit van het chakra systeem. Helaas loopt ieder mens kwetsuren op, waardoor een chakra minder vitaal kan zijn in een bepaalde laag. Dit werkt dan door op de corresponderende laag bij alle andere chakra's. Die inbreuk op de vitaliteit is nadelig van invloed op het psychische gedrag en zo mogelijk van nadelige invloed op het fysieke lichaam. Men noemt dit blokkades. Vanuit de oude tradities probeert men zelf de blokkades in de chakra's te schonen. Door zelf yoga te doen, onder andere door pranayama oefeningen, lichaamsoefeningen, zuivere gedachten, concentratie, meditatie en gezonde voeding wordt het chakra systeem vitaal. Door een groeiproces van "reiniging van het fysieke lichaam" en het volgen van "het achtvoudige pad van yoga" kun je tot een hoger bewustzijn komen. Dit kan jaren duren. Dit groeiproces leidt toe tot een verantwoorde manier om chakra's te openen. Let wel het bereiken van een hoger bewustzijn door het volgen van dit groeiproces is een verworvenheid van de persoon zelf. Naarmate je bewustwording toeneemt, neemt ook je kosmische verantwoordelijkheid toe. Ik citeer 2), "Een uitstekende manier om de chakra's te openen is - uiteraard - buikdansen". Dit is een uiterst ongenuanceerde stelling die niet te verantwoorden is. Ik citeer verder 1), "Er zijn technieken om de chakra's te stimuleren en hun werking in evenwicht te brengen". Welnu, het tegendeel kan ook gebeuren, in het bijzonder wanneer je dat door derden laat doen. Let wel, mocht je niet op de hoogte zijn met de fijnstoffelijke wereld, in stoffelijke zin beïnvloed je dan o.a. het hormoon- en het zenuwstelsel. Deze stelsels kunnen dus ook verstoord worden.

Uit de artikelen in Navel en de aanbevolen website krijg ik de volgende indruk.

1) De cursisten masseren onder leiding de voeten bij elkaar om de chakra's te activeren. De mede cursist die wellicht nog meer blokkades heeft dan de cursist die de voetmassage ondergaat, probeert de chakra's bij de ander te activeren. Wat kan er gebeuren? Wij mensen leven met ons bewustzijn in de dualiteit. We leven met de tegendelen: mannelijk en vrouwelijk, macht en onmacht, licht en donker, tevreden en ontevreden, goed en kwaad, enz.. Dualiteit betekent: we leven in de tweeheid, anders uitgedrukt, "het ene kan zich niet kenbaar maken zonder het ander". Helaas kan door toedoen van anderen en zonder het zelf te weten het chakra systeem worden vervuild. We gaan in het kader van spiritualiteit in de regel uit van het positieve, de lichtkant. We weten het wel, maar we sluiten ons af voor de duistere kant, die er wel is maar niet herkenbaar. Immers we leven in de dualiteit, het is naïef als je dat niet beseft. Ik spreek uit ervaring. In mijn regressietherapie praktijk heb ik talloze mensen gehad die zich ronduit verstoord voelden na een ondeskundige chakra behandeling en gepruts met chakra's. De reden is dat onuitgenodigde energieën en zelfs obsessorische aanhechtingen van een ander zich kunnen hechten in de aura, het chakra systeem. Ik kan er een boek over schrijven. Dit is gebaseerd op mijn kennis en ervaring en in het kort een antwoord op de eerste vraag. Het antwoord op de tweede vraag is ja, maar we moeten wel nuchter blijven. Immers er is een grote spreiding in de fysieke mogelijkheden en aanleg bij mensen. Verder is mijn advies voor beginners: ga eerst een aantal seizoenen lessen volgen bij een goede buikdans docent (want er zijn ook hele slechte). Het is ook nodig dat je enigszins gedocumenteerd bent om betekenislagen in de muziek te herkennen. De "chakra psychologie" is duizenden jaren oud en geen verschijnsel van deze tijd, maar is ook al geruime tijd aanvaard binnen de psychologie en o.a. de cultuur filosofie. De choreologie richt zich ook op de psyche van de danser, in dat veld is de chakra psychologie bekend. Het ligt voor de hand dat chakra psychologie niet aan de buikdanswereld voorbij zal gaan. Maar laten we het dan wel goed doen. Uit de publicaties die ik tot op heden in Navel heb gelezen zie ik helaas geen weg die tot een artistieke volwassenheid zal leiden. Laten we bovendien de huidige "goede buikdanspraktijken" niet op zijn kop gaan zetten en de chakra psychologie in het kader van danseducatie als noviteit of "in de plaats daarvan" gaan beschouwen. Het is tot nu toe altijd zo geweest dat bij de danseressen natuurlijke processen functioneerden die wel degelijk terug te voeren zijn tot ons chakra energie systeem. Alleen we zijn het ons niet zo bewust. Uit die danspraktijken zijn geweldige danseressen voortgekomen. Let wel, door bewustwording kan de chakra psychologie een zinvolle bijdrage leveren aan inzicht en verbetering van de dans. Heus, het is beslist niet nodig om als asceet te gaan leven. Immers in het dagelijkse leven hebben wij als mens met een psyche, altijd al vanuit ons chakra-systeem geleefd. Wat dat betreft is er niets nieuws onder de zon. Alleen het gepruts met chakra's is nieuw en van deze tijd. Zoals ik de sfeer proef uit de artikelen in Navel.

2) ben ik mij bewust dat een groep vrouwen samen dansen, plezier maken en genieten van dans en muziek. Dans is een geweldige uitlaatklep naast de dagelijkse activiteit, een prachtige hobby en ook fijn als je het opvat als sportbeoefening. Daar is alles voor en niets op tegen. Krijgt dit echter het karakter van een workshop of leergang waarbij het aspect buikdans en de leer van de chakra's in beeld komt, dan worden bij mij andere verwachtingen gewekt. Dan ga ik er vanuit dat de bevordering van de kwaliteit van de dans prioriteit krijgt. Wat ik tot nu toe gelezen heb, is mij de essentie ontgaan. Is de methodiek nu gericht op de verbetering van de kwaliteit van de dans? Wordt buikdans nu een therapie? Bij dit laatste zet ik heel grote vraagtekens. Ik moet er niet aan denken dat buikdansdocenten zich op dit vlak gaan bewegen. Als die trend zich voor gaat doen, dan maken we echt brokken. Ik denk dat ik dat heb toegelicht met de beantwoording van de eerste vraag.

Welnu, wat is voor mij de essentie voor de danser. Immers dat de energie van de muziek via de eigenheid van de danser in het bewegingsvocabulaire van de buikdans samenkomt. Alleen dan communiceert de dans van de danser, waarneembaar voor de toeschouwer die daardoor mogelijk deelgenoot wordt. Dan is ook de sprong gemaakt van het medium bewegen naar het dansen van de dans. Als de chakra psychologie hieraan een artistieke bijdrage kan leveren dan is dat zinvol. Je zult begrijpen dat ik me met yoga holistisch richt op de harmonisering van het chakra systeem.

Essentiële uitgangspunten voor de dans zijn: We dansen met onze psyche vanuit een holistisch systeem. Als ik vervolgens verwijs naar een chakra, dan zeg ik "geassocieerd met", omdat een kwaliteit van een chakra altijd genuanceerd wordt door de corresponderende lagen van de andere chakra's. Je zou kunnen zeggen dat daardoor de nuancering van een kwaliteit in de dans wordt bepaald (bijvoorbeeld het temperen van ego). De fysieke gesteldheid van de danser is geassocieerd met de 1e chakra. De danser beweegt altijd in de ruimte. Bewegen maar ook evenwicht is geassocieerd met het element lucht van de 4e chakra. Ruimte is geassocieerd met het element akasha van de 5e chakra. In een zekere mate danst de danser altijd vanuit het ego geassocieerd met de 3e chakra. Anders zou de dans geen enkele betekenis kunnen hebben. De muziek komt altijd binnen via het overheersende zintuig van de 5e chakra het gehoor. Het element akasha van de 5e chakra is verantwoordelijk voor de energie van de muziek op de corresponderende laag van elk chakra. Akasha is geassocieerd met "ruimte, klank en stilte" en is eigenlijk niet onder woorden te brengen*). Communiceren is geassocieerd met de 5e chakra, niet te verwarren met het leggen van contacten geassocieerd met de 4e chakra. Het scheppende vermogen, en creativiteit zijn geassocieerd met de 5e chakra. Terwijl de intuïtie is geassocieerd met de 6e chakra. Als we dansen kunnen we niet zonder onze zintuiglijke waarneming die als overheersend zintuig van ieder individueel chakra is vertegenwoordigd. Dit geldt ook voor de mix van gevoelens die vertegenwoordigd is in alle chakra's. De uiting van het gevoel is geassocieerd met de 2e chakra. Emoties ijlen altijd na op de mix van gevoelens. Emotie (e-movere= naar buiten bewegen) is geassocieerd met de 2e en 4e chakra. Ik las o.a. in Navel "na muziekanalyse dansen met de elementen water en vuur" 2), respectievelijk de elementen van de 2e en de 3e chakra. Ik zal aan de hand van een metafoor vertellen wat er kan gebeuren. Als het vuur te hoog wordt opgestookt verdampt het water, en wat dan? Je kunt je zomaar niet distantiëren van een onderlinge samenhang van alle chakra's, anders ontstaat er disharmonie. We zeggen in ons spraakgebruik niet voor niets "water en vuur". We kunnen ook niet zonder, maar dan wel in een samenhang met de andere elementen. Bedenk, aarde (1e chakra) is onvruchtbaar zonder water (2e chakra). Vuur (3e chakra) moet gevoed worden om te branden en de aarde heeft warmte en licht nodig om voedsel te produceren. Vuur kan niet zonder lucht (4e chakra) en lucht komt in beweging door warmte. Niets kan bewegen zonder ruimte (5e chakra). Let wel, dit is alleen nog maar een samenhang van de 5 elementen. Tevens kom je in elk chakra de zeven chakra's in de lagen opnieuw tegen met de samenhang van de kwaliteiten. Bovendien spiegelen de eerste zes chakra's elkaar, waardoor de dualiteit wordt bepaald. In de 7e chakra is er geen sprake meer van dualiteit.

Zich uitsluitend richten op fragmenten van het chakra systeem is wel mogelijk, maar niet zonder risico. Men loopt echter het risico dat chakra's overmatig gaan domineren en dan sta ik niet meer in voor de gevolgen. Die mensen krijg ik ook in mijn regressie praktijk. Ik hoor deze mensen vaak zeggen "ik ben mezelf niet meer". Ik noem dit geknoei met chakra's. Het klinkt zo lief en onschuldig als men zegt "dansen vanuit het gevoel, of dansen met je gevoel vanuit de tweede chakra". Mocht alleen dit chakra door overmatige beïnvloeding van buitenaf "geopend" worden en het "sluit" niet meer, dan kan dit ernstige gevolgen voor de betrokkene hebben. Immers men staat open, dus ook open voor ongewenste energieën in de aura. Bovendien zetelt in de 2e chakra de lustgevoelens die mogelijk door de erboven liggende chakra's niet meer getemperd kunnen worden. Met bijvoorbeeld de beheersing van de seksualiteit kunnen dan ook problemen ontstaan. In de literatuur worden de chakra's in de regel afzonderlijk behandeld en wordt de indruk gewekt dat het afzonderlijke grootheden zijn. Ik hoop dat ik heb aangetoond dat er sprake is van een holistisch systeem met een samenhang. Het gaat er om dat er harmonie is in die samenhang en dat bereik je door yoga.

Yoga is ca. 5000 jaar oud en de chakra psychologie is daarvan een onlosmakelijk deel. Het is de bron. Nog nooit is er iets anders voor in de plaats gekomen wat je zou kunnen omschrijven als "oude wijn in nieuwe zakken" met de zelfde lading. Wel zijn er helaas fragmenten onder een andere naam als een nieuwe therapie uit yoga gehaald, die meer suggereren dan het is en niet zonder risico zijn. Bovendien is yoga geen therapie maar een levenshouding. Yogi’s weten waar ze over praten en kennen de risico’s. Bovendien is in alle oude culturen hiervan hoogwaardige kennis bekend. Als je meer wil weten over chakra's, raadpleeg dan bronliteratuur o.a. de Veda’s en de Upanishads. De danswereld is zich bewust, dat educatie en oefening noodzakelijk is. Voor het toepassen van de chakra psychologie geldt dit ook. Helaas zie ik het tegendeel. In de (buik)danswereld is in de regel de kennis van yoga beneden de maat. Ik heb onder andere meegemaakt dat verkoelende asanas (een serie yogahoudingen) werden toegepast tijdens een warming up, verder was er ook geen samenhang in de opbouw. Na de warming up moesten we dan gaan dansen, terwijl er juist dan behoefte was aan een ontspanning. Dat noem ik onwetend knoeien en arme onwetende cursist die dit moet slikken. De erkende basis yogadocenten opleidingen duren 4 jaar. Ik denk dat daar de schoen wringt. We volgen wat yoga op de hoek van de straat, en volgen wat cursussen op het spirituele vlak en dan weten we genoeg. Dat denkt men! "De Vereniging van Yogaleerkrachten Nederland, die aangesloten is bij de Europese Yoga Unie" erkent in Nederland een aantal basis docenten opleidingen. Opleidingen die geregeld getoetst worden (een audit). Leden zijn verplicht jaarlijks erkende nascholing te volgen. Mensen die yoga volgen of gaan volgen zijn in de regel niet op de hoogte of de betrokken yogadocent is aangesloten bij deze beroepsvereniging. Helaas wordt er geknoeid, dus je bent gewaarschuwd. Van tijd tot tijd organiseer ik een dansweek, dan ga ik met cursisten met het thema "buikdansen en werken met chakra's" aan de gang. Ik vertel het een en ander over de chakra psychologie. In die week zet ik een yoga programma neer gericht op het thema harmonisering en vitalisering van het chakra systeem. Onder mijn leiding worden onder geen voorwaarde de chakra's bij elkaar (dus door mede cursisten) door massage, aanraking of op andere wijze beïnvloed. Anders wordt het meer sensatie dan dat dit iets toevoegt aan de dans. Let wel, het gaat om eigen groei en bewustwording. Ik beoog met mijn methode de buikdans als kunstvorm te bevorderen. Tijdens de dansweek luisteren we naar muziek met een opdracht en dansen met een opdracht. We improviseren heel veel. We kijken naar Dvd's en Video’s met een opdracht. We tekenen individueel een mandala die op mijn advies in overleg met de cursist wordt gekozen. Kortom in de loop van de week zie je een verbetering ontstaan in de performatieve functie. Bovendien zie je verbetering ontstaan in de lichaamscoördinatie. Door een betere focus versterkt de communicatie. Er ontstaat een betere integratie van de armbewegingen daardoor komen centrale bewegingen die zich doorzetten naar de periferie beter tot zijn recht. Je ziet het ontstaan van flows. Je ziet zo maar dat een isolatie overgaat in een graining en vervolgens in een harmonie. Onder andere door het loslaten kunnen reflecties en achtergrondbewegingen ontstaan. Kortom de dans komt dichter bij de muziek. Een danseres die in harmonie is, danst. Zij hoeft zich geen zorgen te maken vanuit welk chakra zij moet dansen en welke beweging daarbij hoort. Ze danst uniek vanuit haar eigenheid vanuit haar psyche en zo hoort het.

Bron vermelding:
1) Tijdschrift voor Oriëntaalse Dans | Navel nummer 4 december 2006,
Najaarsweekend Buikdansen & chakra's | Verslag 29 september t/m 1 oktober, door Margreeth Farret Jentink 2 ) Tijdschrift voor Oriëntaalse Dans | Navel nummer 4 december 2006,
Recensie Najaarsweekend: Buikdansen en chakra's met La Lisa, door Moulaya (Sharon Esposito)

*)Akasha: Het vijfde element, geassocieerd met ruimte, klank en stilte, maar dekt de lading niet. Door de Europese alchimisten ook wel geassocieerd met ether, maar ook dat dekt de lading niet. Verdiept men zich in de gezaghebbende literatuur dan wordt het element akasha altijd geassocieerd met iets -of vergelijkbaar met iets-, men is niet in staat dit begrip uit de Hindoeïstische filosofie overtuigend onder woorden te brengen. Ik besteed hier wat meer aandacht aan akasha, omdat het zo sterk met de muziek is verbonden. Neem van mij aan dat jullie je gelukkig mogen prijzen met de prachtige oriëntaalse muziek die op jullie pad is gekomen.