De kunst van het kritiek geven en ontvangen
Er is al veel gesproken en geschreven over kritiek
geven.
Kritiek geven en kritiek ontvangen is in de buikdanserij een gevoelig
onderwerp. Het komt niet zo veel voor dat kritiek op een juiste manier
wordt opgepakt en geïnterpreteerd. Het mondt vaak uit in het betreden
van een leeuwenkuil of beter gezegd, een slangenkuil. Na 10 jaar in de
redactie te hebben gezeten van Navel met als oogmerk het verbeteren van
de Oriëntaalse dans in Nederland (inclusief het verbeteren van mijn
eigen vaardigheden en kennis, omdat schrijven over en standpunten
uitwisselen je kennis en vaardigheden doen uitbreiden), had ik het op
een gegeven moment wel gezien.
Het bleek dat maar weinig danseressen open stonden voor eerlijke
kritiek, sterker nog, ze deden mijn kritiek af als doelbewust
willen afbreken of afkraken of als het mijzelf doelbewust boven de ander
stellen.. Wat zij wilden waren slechts loftuitingen ontvangen en
horen hoe geweldig ze waren.
Dit noem ik prinsessengedrag en ik ben daar geen liefhebber van. De
roddel en de beschuldigingen die me ten deel vielen tijdens mijn periode
in de redactie was ik op een zeker ogenblik zo zat dat ik er mee stopte.
Maar na twee jaar ben ik toch weer gaan schrijven omdat ik voorstander
ben van eerlijke, heldere en oprecht gemeende kritiek. Dit als
tegenwicht tegen de “alles was geweldig”-recensies en als tegenwicht
tegen het gebruikelijke “wat heb je fantastisch gedanst (in het
face-to-face contact) en het “wat danste ze verschrikkelijk hè” (in het
contact met derden). Dit patroon heb ik in de praktijk heel veel gezien,
het is niet eerlijk, het is onprofessioneel en het helpt de dans ook
niet verder. Het verder helpen van de dans is waar het mij om gaat.
Met het uitspreken van niet bedoelde complimenten kom je niet verder.
Wij zijn allen slechts dienaren/essen van de dans en niet andersom en
hoe meer we diena(a)r(essen kunnen zijn en elkaar daarbij kunnen
corrigeren, hoe beter mijns inziens.
Toch ben ik weer gestopt met schrijven in een openbaar blad als Navel
door wederom een aantal negatieve ervaringen. Om mijn standpunten
helder te kunnen formuleren, zonder daar een redactie mee belasten
en zonder concessies te moeten doen aan de inhoud die ik wil
overbrengen, schrijf ik nu op mijn eigen site.
Heel vaak is gezegd dat kritiek bij voorbaat subjectief is.
Uiteraard zitten er objectieve en subjectieve elementen in een
beoordeling, de een vindt dit mooi en de ander vindt weer iets anders
mooi en daar is niets mis mee. Maar als een danseres op Saaidi-muziek
danst met een sluier en ze zegt toch dat het een Saaïdi-dans is, is dat
objectief gezien fout, hoe goed ze misschien ook met haar sluier op deze
muziek danst. En als een danseres in haar dans nogal wat accenten of te
vroeg of te laat neemt, is dat ook niet goed en dat is net zo objectief
als dat sneeuw wit en teer zwart is. Had ze een accent goed gepakt en
andere voorbij laten gaan of had ze ze allemaal gepakt dan was dat
objectief gezien goed geweest. Maar als ze er naast zit is dat is toch
echt een fout en heeft dat niets met persoonlijke smaak te maken.
Dit is ook gezegd bij algemene kennisaspecten. Als een danseres beweert
dat het gebruik van binnenlichamelijke bewegingen bij buikdans kennelijk
een verzinsel van mij is, wil ik er aan refereren dat dit een algemeen
geaccepteerd (basis)kennis gegeven is en niet iets wat ik uit mijn duim
heb gezogen. Het is dus objectief.
Dat kritiek geven, categoriseren en maatstaven aanbrengen typisch iets
is voor mannen heb ik eveneens gehoord.
Of dit typisch mannelijk is wil ik eveneens betwijfelen. Hoe vaak komt
het niet voor dat vrouwen elkaar de maat nemen op uiterlijk, kleding,
optreden e.d. ? Alleen gebeurt dit vaak indirecter denk ik, wat ervoor
zorgt dat zaken niet uitgesproken worden, een eigen leven gaan leiden en
tot praatjes leiden. Tekenend in deze is het feit dat
je vaak na jaren vaak nog via via verweten wordt een te harde recensie
te hebben geschreven en moet je regelmatig constateren dat er niet de
moeite is genomen direct contact met je op te nemen om het een en ander
aan wroeging uit te praten.
Uiteraard zijn er verschillen tussen mannen en vrouwen en als je je als
man in een vrouwenwereldje
beweegt merk je dit maar al te goed. Je kunt als dansende man soms
volkomen ten onrechte de hemel
in worden geprezen maar ook afgebroken worden. Hetzelfde geldt trouwens
voor vrouwen die iets doen in een mannenwereld. Ik denk dat je als man
extra moet uitkijken als je kritiek geeft over een “vrouwen dans”.
Maar het valt me ook op dat het meestal onzekere danseressen zijn die
aanstoot nemen aan de kritiek.
Niet zelden zijn het toppers die gezien hun status in het wereldje zich
absoluut niets zouden moeten aantrekken van een eenvoudig
buikdansleraartje uit Utrecht. Je zou toch zeggen dat danseressen van
een zeker niveau toch beter tegen kritiek zouden moeten kunnen ? Hebben
ze dan ooit de theater- en cabaretrecensies weleens gelezen in de krant
? Daarin wordt soms echt op het scherpst van de snede gerecenseerd.
Wellicht zegt dit ook wel iets over de relatieve onvolwassenheid van de
buikdanserij. Want zeg nu eerlijk, welke status heeft onze dans nu
eigenlijk tussen de andere dansen ? Veelal wordt het gezien als een
huisvrouwendans of een dans voor meiden die TMF-clips na willen doen. En
vaak wordt het ook terecht als zodanig beoordeeld, gezien de vele
optreedsters die na 10 lessen gaan “optreden” of na een half jaar gaan
“lesgeven” en geen greintje respect hebben voor de reikwijdte en diepte
van deze fantastische dans en slechts oog hebben voor geldelijk gewin of
hun eigen egotripperij.
Kritiek krijgen is nooit leuk want uiteraard hoor je liever dat je het
fantastisch gedaan hebt. Dat geldt ook voor mijzelf.
Maar ik heb de oprechte (soms ook harde) kritiek die ik heb gekregen -en
nog steeds krijg- ter harte genomen om mijn dans te
verbeteren en ik hoop dan maar dat dat een beetje gelukt is. In ieder
geval heb ik mij gezien en gerespecteerd gevoeld door deze kritiek, hoe
hard ze me in eerste instantie ook viel. Ze was bedoeld om mij beter te
laten dansen en dit is ook waar wij met z’n allen heen moeten: we moeten
beter gaan dansen wil onze dans enig aanzien krijgen.
Omdat het verschijnsel kritiek en recenseren eens in de zoveel tijd
opduikt,
wil ik nog wijzen op een uitstekend artikel van Maaike Prust in Navel
1999-2000,
nummer 1 (“Tips voor het beoordelen van een choreografie/optreden”).
Daarin staan duidelijke objectieve criteria over hoe je een dans of
optreden zou kunnen beoordelen.
Peter Verzijl